Τρίτη, 30 Σεπτεμβρίου 2008

Το Καγκελάρι

Ιστορικά στοιχεία
Το Καγκελάρι, πολυπρόσωπος υπαίθριος χορός, χορεύεται κατά κανόνα παραδοσιακό, δύο φορές το χρόνο: την Τρίτη της Λαμπρής και τη δεύτερη ημέρα του κορυφαίου πανηγυριού του χωριού, αυτό της Αγίας Παρασκευής (26 και 27 Ιουλίου).
Την ονομασία του Καγκελάρι την οφείλει ή στη λέξη κάγκελο, επειδή οι χορευτές είναι τοποθετημένοι και συνδεδεμένοι όπως τα κάγκελα ή στα καγκέλια ή καγκελίσματα, τα διπλώματα, δηλαδή, του κύκλου που κάνουν οι χορευτές στο χορό. Πάντως με την ονομασία Καγκελάρι δεν εννοούμε έναν συγκεκριμένο χορό αλλά όλα όσα λαβαίνουν χώρα κατά τη διάρκεια του δρώμενου.
Οι ρίζες του χορού χάνονται στα βάθη του χρόνου. Μαρτυρίες για το πότε ακριβώς εμφανίστηκε δεν υπάρχουν. ‘’Από το ύφος του και τις μονότονες κινήσεις και την καθολική σχεδόν συμμετοχή των πανηγυριστών, φαίνεται ότι είναι αρχαϊκό λείψανο, μέσο συμμετοχής και εκδηλώσεων κοινών συναισθημάτων από μεγάλες ομάδες λαού‘’. Πάντως στα χρόνια της Τουρκοκρατίας είναι ήδη γνωστός. Θα πρέπει, λοιπόν, να συνδέεται με τα ηρωικά χρόνια των αγώνων των κατοίκων αλλά και με τη μακρόχρονη σκλαβιά της Ηπείρου, αν κρίνουμε από τα λόγια ενός γέρου Ηπειρώτη από τους Παπαδάτες Πρεβέζης που χόρεψε το χορό αυτό στο χωριό του πριν από 1912:
--‘’Για μας τότε το Καγκελάρι ήταν ξέσπασμα. Με τα σφιχτοδεμένα χέρια μας, ήτανε σαν να δίναμε ο ένας στον άλλο θάρρος. Και το πάτημά μας στον σκοπό του χορού ήταν δυνατό και οργισμένο. Έμοιαζε σαν να πατούσαμε την τυραννία...‘’
Δε θα ήταν όμως και άστοχο να υποθέσουμε ότι τα τραγούδια, όπως και οι χορευτικοί σχηματισμοί, να ήρθαν στην περιοχή των Τζουμέρκων με τους Σουλιώτες μετά την καταστροφή του Σουλίου. Είναι γνωστό ότι σε αρκετά χωριά της περιοχής εγκαταστάθηκαν μετά τον ξεριζωμό από τις πατρογονικές εστίες ταράφια Σουλιώτικα।
Απόσπασμα από το βιβλίο του Γεωργίου Κομζιά, ''Το Καγκελάρι. Χορευτικό δρώμενο από τη Ροδαυγή Άρτας''

Το Πανηγύρι της Αγι' - Αγάθης

Το πανηγύρι της Αγι’ – Αγάθης
(Αιτωλικό 23 Αυγούστου
)
1. Το Αιτωλικό
Ανάμεσα στην ειδυλλιακή έκταση, που δημιουργεί το αδέλφωμα του ‘’κοιμισμένου νερού‘’ της λιμνοθάλασσας του Αιτωλικού με τα τενάγη του Μεσολογγίου, βρίσκεται θεμελιωμένη και συμμαζωγμένη πάνω στο ένα και μοναδικό νησάκι, χτισμένη στενάχωρα από τη μια του άκρη στην άλλη, μια πολιτεία που όμοιά της δεν απαντιέται πουθενά σ’ όλο το μήκος και το πλάτος της ελληνικής γης, το Αιτωλικό. Δυο πέτρινα, με γραφικές καμάρες, γεφύρια, απλώνονται σα ‘’δυο μεγάλα χέρια‘’ για να το κρατήσουν και να το ενώσουν με τις δυο αντικρινές στεριές, την ανατολική και τη δυτική.
Κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός της πόλης είναι το Πανηγύρι της Αγι’ - Αγάθης, κατά τη διάρκεια του οποίου αναβιώνουν σημαντικά ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία, που διατηρούνται μέχρι σήμερα ανόθευτα.
2. Το Πανηγύρι της Αγι’ – Αγάθης
Σ' αφήνω την καληνυχτιά
Αγι’- Αγάθη μου γλυκιά.
Ρίχνω και μια κουμπουριά.
να πέσουν τ’ άρματα,
γεια σου, Αρχόντισσα Κυρά.
2.1. Γενικά
Κάθε καλοκαίρι, στην καρδιά ακριβώς του Αυγούστου, το Αιτωλικό, απ’ άκρη σ’ άκρη, ζει και αναπνέει στους ρυθμούς του ζουρνά και του νταουλιού. Οι Αιτωλικιώτες γιορτάζουν την Αγι’- Αγάθη τους και πανηγυρίζουν. Ένα πανηγύρι με πολύ σύνθετο χαρακτήρα, όπου το θρησκευτικό στοιχείο συνυφαίνεται με το ιστορικό, το κοινωνικό και το συμβολικό. Μια ολάκερη παράδοση που κρατά και αντιστέκεται ακόμη πεισματικά στον φθοροποιό χρόνο και στα ξενόφερτα πολιτισμικά στοιχεία. Χαρακτηριστικό του η ιδιαίτερη τελετουργία και ο τόσο αναπαραστατικός χαρακτήρας του.
2.2. Ιστορικά στοιχεία
Από πλευράς γένεσής του λογίζεται ως το παλαιότερο και ιστορικότερο, με τη μορφή αυτή, πανηγύρι της Κάτω Αιτωλίας. Σύμφωνα με την παράδοση είναι η συνέχεια ενός άλλο μεγάλου πανηγυριού, αυτό της Ψηλής Παναγιάς, με καθαρά θρησκευτικό χαρακτήρα, του οποίου οι ρίζες χάνονται στην άχλη της ιστορίας και που γινόταν στις 23 Αυγούστου στην ομώνυμη κορυφή του Ζυγού.
Ο ιστορικός χαρακτήρας προστέθηκε στο πανηγύρι το 1835 προκειμένου να τιμηθούν όσοι έπεσαν στον επαναστατικό αγώνα του Αιτωλικού. Για το σκοπό αυτό καθιερώθηκαν αναμνηστικές γιορτές με αρματωμένους στους χώρους εκείνους που διαδραματίστηκαν τα σημαντικότερα γεγονότα της τοπικής ιστορίας. Το γεγονός το οποίο συνδέει τον τόπο με την τέλεση του πανηγυριού έχει σχέση με την πτώση του Αιτωλικού.
Μετά την πτώση του Ντολμά, στις 28 του Φλεβάρη του 1826, και λίγο πριν το Αιτωλικό πέσει στα χέρια του Ιμπραήμ, τα γυναικόπαιδα, για να γλιτώσουν, μεταφέρθηκαν με γαϊτες στη βόρεια πλευρά της λιμνοθάλασσας του Αιτωλικού και εκεί λίγο πιο κάτω από το σημερινό εκκλησάκι της Αγι’ - Αγάθης, προδομένα από τα κλάματα των μωρών έπεσαν στα χέρια των Τούρκων. Σε ανάμνηση, λοιπόν, αυτού του γεγονότος αποφάσισαν μεταξύ των άλλων εκδηλώσεων να ανεβαίνουν και να πανηγυρίζουν και στο σημερινό εκκλησάκι της Αγι’ – Αγάθης, χτισμένο περίπου γύρω στο 1840.
2.3. Η οργάνωση του πανηγυριού
Η ψυχή του πανηγυριού και ο κορμός, γύρω από τον οποίο πλέκεται αυτό, είναι οι αρματωμένοι και οι καβαλαραίοι, που συμμετέχουν στο πανηγύρι κατά παρέες, ολιγομελείς, δηλαδή, και με στρατιωτική πειθαρχία ομάδες, αποτελούμενες από 15 έως 20 άτομα, οργανωμένες σύμφωνα με τα πρότυπα των κλέφτικων ομάδων του ’21. Η κάθε μια έχει τον αρχηγό της, τον καπετάνιο, τον πρώτο μεταξύ των ίσων.
Οι αρματωμένοι συμμετέχουν ντυμένοι όπως οι παλιοί κλέφτες κι οι αγωνιστές του ’21. Σφίγγουν στη μέση τη χιονάτη φουστανέλα, φορούν γιλέκο χρυσοκέντητο και βάζουν στο κεφάλι χρυσοκεντημένη σκούφια. Έχουν τσαρούχια με πλουμιστά γαντζούδια, κρεμούν ασημένιες παλάσκες, κιουστέκια και ασημοσουγιές και φέρνουν όπλα: καριοφίλια, κουμπούρες, μαχαίρια και γιαταγάνια. Οι έφιπποι ή καβαλαραίοι, δίνουν ζωντάνια στο πανηγύρι ιππεύοντας περήφανα άλογα.
2.4. Το Πανηγύρι σήμερα.
Το πανηγύρι στο Αιτωλικό κορυφώνεται στις 23 Αυγούστου αλλά η προετοιμασία του αρχίζει από το δεκαπενταύγουστο. Την ημέρα αυτή συγκροτούνται οι παρέες και οι πανηγυριστές βάζουν το ‘’ρεφενέ‘’, τα χρήματα δηλαδή που θα χρειαστούν, για να καλυφθούν τα έξοδα τις παρέας. Το γλέντι, στους ήχους του ζουρνά και του νταουλιού, διαρκεί όλη τη μέρα και όλο το βράδυ με μια ανάπαυλα το απόγευμα.
Στο διάστημα, που μεσολαβεί από τις 16 έως τις 19 Αυγούστου, οι παρέες κάνουν τις τελικές ετοιμασίες.
Στις 20 Αυγούστου το πανηγύρι αρχίζει. Οι παρέες, κατά το βραδάκι, συγκεντρώνονται στα στέκια τους για το ολονύχτιο γλέντι. Αυτή τη μέρα βάζουν στα τραπέζια τους τα ‘’αγκωνάρια‘’, όπως συνηθίζουν να αποκαλούν το γλυκό ριβανί.
Στις 21 Αυγούστου και από νωρίς το πρωί γίνεται το αρμάτωμα και η μάζωξη των αρματωμένων. Ο καπετάνιος συνοδευόμενος από τη ζυγιά περιδιαβαίνει τα σπίτια των αρματωμένων και συγκεντρώνει έτσι την παρέα του. Αφού όλοι μαζί γυρίσουν στα σοκάκια του Αιτωλικού καταλήγουν το μεσημέρι στο στέκι τους για φαγητό. Το απόγευμα τις ίδιας ημέρας όλες οι παρέες συγκεντρώνονται μπροστά στο ναό της Παναγίας και αφού προσκυνήσουν αναχωρούν για το εξωκλήσι της Αγι’- Αγάθης.
Εκεί παραμένουν γλεντώντας μέχρι το μεσημέρι της 23ης Αυγούστου. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας συγκεντρώνονται στο Σταθμό Αιτωλικού και από εκεί, σε παράταξη, πομπικά, πρώτα οι Αρματωμένοι και ύστερα οι έφιπποι, κάνουν πανηγυρική είσοδο στο Αιτωλικό. Πλήθος κόσμου περιμένει να τους υποδεχτεί και να τους καμαρώσει. Όλοι μαζί καταλήγουν στην κεντρική πλατεία για τον καθιερωμένο χορό των αρματωμένων. Αυτή τη νύχτα το Αιτωλικό απ’ άκρη σ’ άκρη γλεντάει. Το γλέντι θα συνεχιστεί και το επόμενο βράδυ, στις 24 Αυγούστου.
Το πανηγύρι τελειώνει με την καθιερωμένη Μπαντονάδα στα στενά του Αιτωλικού. Αρματωμένοι και φίλοι χαιρετιούνται, ανταλλάσσουν ευχές, ασπάζονται ο ένας τον άλλον και χωρίζουν. Το πανηγύρι τελειώνει όχι μόνο γι’ αυτούς αλλά και για όλο το Αιτωλικό. Λίγο πριν χωρίσουν δε ξεχνούν να αναφερθούν και στην Αγι’- Αγάθη κι όλοι μαζί τραγουδούν:

Σου αφήνω την καληνυχτιά
Αγι’- Αγάθη μου γλυκιά.
Ρίχνω και μια κουμπουριά.
κάτω τ’ άρματα…. ‘’

Από το βιβλίο του Γ.Χ.Κομζιά, ‘’Το πανηγύρι της Αγι’ – Αγάθης‘’ , Αιτωλικό 1999

Κυριακή, 21 Σεπτεμβρίου 2008

Σάββατο, 20 Σεπτεμβρίου 2008

Στου χωριού το πανηγύρι











Μια ωραία χορευτική παράσταση είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν όσοι βρέθηκαν στις 19 Αυγούστου στο υπαίθριο Θέατρο Αιτωλικού. Διοργανωτής της εκδήλωσης ήταν ο Πολιτιστικός & Μορφωτικός Σύλλογος ''ΤΟ ΑΙΤΩΛΙΚΟ''. Η εκδήλωση έκανε αναφορά σα ελληνικά πανηγύρια και είχε τον τίτλο ''Στου χωριού το πανηγύρι''.Εκτός από το χορευτικό του Συλλόγου συμμετείχαν τα Χορευτικά του Μουσικοφιλολογικού Συλλόγου Άρτας ''Ο ΣΚΟΥΦΑΣ'', του Πολιτιστικού Οργανισμού Αμφιλοχίας και ομάδα αρματωμένων του πανηγυριού της Αγι'-Αγάθης.Οι χορευτές, δίνοντας τον καλλίτερό τους εαυτό έκανα αναπαράσταση των ελληνικώv πανηγυριών αποδίδοντας με τον καλλίτερο τρόπο χορούς από την Ήπειρο, Μακεδονία, Νησιά , Θράκη, Μ. Ασία και του Αιτωλικού.